ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ

Jaipur school painting (cropped) – Wikimedia Commons

ਰਾਜਸਥਾਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ |  ਰਾਜਸਥਾਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ | ਅਕਸਰ ਇਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿਚ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀ ਜੋ ਹਰੇਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ | ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਤਰਖਾਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਨਰਮੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸੀ  |

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ |  ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਰਾਜ੍ਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ |   ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ |  ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਦਾ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ |  ਆਧੁਨਿਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਐਨ ਗੋਸਵਾਮੀ, ਨੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਿਆ |

ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਕੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਲੱਖਣ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |  ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਬ੍ਰਿਜੇਟ ਰਾਇਲੀ ਅਤੇ ਹਾਵਰਡ ਹੌਜਕਿਨ |  ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਜੇਟ ਰਾਇਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਚਿਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਨੇ ‘ਰਾਜਸਥਾਨ’ ਰੱਖਿਆ |  ਇਸ ਚਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਤਿਰੰਗੇ ਦੇ ਰੰਗ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ |  ਇਸ ਚਿਤ੍ਰ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਾਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ |

ਬ੍ਰਿਜੇਟ ਰਾਇਲੀ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਚਿਤ੍ਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਟਰਾਜ’ ਹੈ |  ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਨਟਰਾਜ ਦਾ ਮਾਨਵ-ਰੂਪ ਚਿਤਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ |  ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇੱਕ ਔਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਨਟਰਾਜ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |  ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਨਟਰਾਜ ਨੱਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਏਦ੍ਹਾ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਚਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ |

ਹਾਵਰਡ ਹੌਜਕਿਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ |  ਉਸਨੇ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ |  ਹਾਵਰਡ ਹੌਜਕਿਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ‘ਮਿਸਿਜ਼ ਐਕਟਨ ਇਨ ਦਿੱਲੀ‘ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਰੰਗੇ ਦੇ ਰੰਗਾਂ |  ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵੀ ਮਾਨਵ-ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਭਾਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |

ਜੇਕਰ ਭਾਰਤੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੈ।

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s